Donostia

TOKIKO MERKATARITZA, TOKIKO GIHARRAK SENDOTZEKO

Markel Ormazabalen iritzi artikulua

| 2020-02-27 15:33:00

Donostia, gaur egun ere, merkataritzaz loriatzen den hiria da. Turismo gidak ikusi besterik ez dago. Donostiak merkataritzaren bidez agertu nahi du bestelakotasuna, eta merkataritza helmuga gisa kokatu nahi horretan, hiria bertako saltokien bitartez ezagutzeko gonbitea egiten zaio bisitariari. Donostian “merkataritza tradizionalaren esentzia” mantentzen dela nabarmentzen dute, saltokiek “izaerari eutsi” diotela, eta beraz, bertako “idiosinkrasia bereziaren erakusleiho” direla. Dendaz denda ibiltzea, bisitariak gurean kunplitu beharreko “hamar ezinbestekoen” artean dago: “eta erosi betiko dendetan donostiarra bazina bezala”. Izan ere, “esperientzia berezienak eta bertakoenak” donostiarron bizitzarekin eta bertako ekonomiarekin lotutako jarduerak direla gogoratuko zaie.

Donostiako hiriak, ordea, agerian ditu aldaketak. Hotelek eta pisu turistikoek bizitoki-etxebizitzak ordezten dituzte. Turismoaren zerbitzura dauden jarduera ekonomiko berriek hiriko ekoizpen-egitura eraldatzen dute. Gurpil-maletak versus erosketa-orgak. Pintxoa eta txakolin basoa hamar eurotan. Eta errotuluak euskara ez beste edozein hizkuntzatan. “Gentrifikazio” edo “funts putre” bezalako hitzek arrotz izateari utzi diote, eta ohiko hizkeran egokitu ditugu Blackstone, Airbnb, Azora, Glovo, Rentals, Outlet... Bien bitartean, egunerokoaren parte genituen hamaika izen propio ahanzturara kondenatu dituzte: Koxkera, Rekalde, Semillas Elosegi, Ostertz, Loretxu...

Agerikoak ez ezik, ikusgarriak ere badira aldaketak Donostian. Eta merkataritzari dagokionean, bereziki nabarmena da gainbehera. Kaleak “salgai” eta “alokatzen da” afitxez hain beteta daude, nornahik ohartuko duela; baita sektore ekonomiko baten arrakasta Hiriko Barne Produktu Gordinari egiten dion ekarpenaren arabera neurtzen duenak ere, azken bost urteetan % 0,4 gutxitu baita komertzioak bere osoan hartuta egiten duen ekarpena.

Gauzak ez dira jazo, besterik gabe. Politika publikoak saltoki handiak lehenetsi ditu eta Garberaren zabalkundea mehatxu handia da orain, baita Ilunbe eta Belartzako egitasmoak ere. Hamarkada batean komertzio txikiaren % 22 galdu da, eta soilik azken urtean 106 establezimendu itxi dira. Aldi berean, % 3,4 hazi dira ostalaritza establezimenduak. Merkataritza gentrifikazioa da. Turismoaren neurrigabeko gorakadarekin batera, merkataritza-lokalen alokairu prezioek ere gora egin dute. Taberna batek oinetako denda batek baino alokairu handiagoa ordaindu dezake. Ondorioz, turismoari zuzendutako aktibitate ekonomiko berriek egunerokoan beharrezkoak diren komertzioak ordezkatu dituzte. Joera nagusia izan da, bereziki, 2015ean Hiri Alokairuen Lege berria indarrean sartu zenetik. Ordutik hona, erdialdeko auzoetako iruditeriaren eta bizitzaren parte ziren merkatari eta ostalari askok negozioa itxi edo eskualdatu behar izan dute, eta gaur egun, soilik enpresa-kate eta enpresa-talde handiek onartu ditzakete indarrean diren alokairuak.

Hiriak hartu duen noraezaz jabetuta, Donostian duintasunez bizi ahal izateko eskubidea bermatzea premiazko erronka bilakatu da. Hala bada, eta donostiarron ongizatea bermatzeko, besteak beste, bizitzaren zerbitzura egongo den ekonomia bat behar dugu. Lurraldearen eta komunitatearen beharretara doitutako ekonomia bat, gertukoa, auzo edo herriak dituen baliabideak ahalik eta egokien aprobetxatuko dituena. Tokiko merkataritza, zentzu honetan, ongizatearen dimentsio ekonomikoa bermatzeko agente garrantzitsua da. Ez alferrik, auzo edo herri bizitza eta tokiko merkataritzaren osasuna loturik doaz. Bizitasuna, argitasuna eta segurtasuna ekartzeaz gain, egunerokotasunean behar ditugun produktu eta zerbitzuak etxetik gertu eskaintzen dizkigu. Jakin, noski, badakigu ongizatea ez dela dendetan saltzen, baina gertutasunak balio erantsia ematen dio txikizkako merkataritzari. Konfiantzazko eta elkarrekikotasun harremanak sustatu eta sare sozialak sendotzen ditu, eta hauek, bizitza asegarria ziurtatzeko ezinbesteko faktorea dira. Robert Putman ikerlariak esan bezala, pertsona batek dituen giza harremanen sakontasuna eta irismena baita zoriontasuna diagnostikatzeko parametrorik esanguratsuena.

Tokikotasunak sekula ez dio utzi garrantzitsua izateari. Globalizatze bizkorreko sasoian ere, gutako edozeinen bizi-proiektua lurraldean gertatuko denaren mendekoa da. Bizilekuz aldatzera behartua izan denak ongi daki hori. Etxebizitza galtzearekin batera, bizitza asegarria ziurtatzeko ezinbestekoak diren sare sozialak, azpiegitura soziala eta lotura emozionala galtzen dira. Hurbiltasun-sareak (senide-, lagun- edo bizilagun-sareak) garrantzitsuak dira eguneroko bizitza antolatzeko eta mugikortasun soziala bultzatzeko orduan.

Ez gabiltza itsuan, ordea. Merkataritza txikizkariaren sektorean guztia ez da zoriona. Saltoki txikiek krisia bizi dute, eta lehia kapitalistan bizirik mantentzeko, maiz, beren burua estutu behar dute (lan-karga biderkatuz, lanaldia luzatuz...). Merkatu prezioen gorabeherek, bestalde, ekoizleen autoesplotazioa eragiten dute, eta egoera zaurgarrian den gizarte sektorearentzat eskuraezina egiten merkataritza txikizkaria. Errealitate horren jakitun mintzo zen Arrate Corres (Gasteiz, 1981) berriki Argia aldizkarian: “tokikotasuna ez da kilometrotan neurtzen, botere harremanetan baizik”. Lurraldea ez baita ezer haren gainean dabiltzan gorputzik gabe. Ekonomiaren katebegi guztietan (produkzioa, banaketa, salmenta, kontsumoa) zaindu behar dira botere harremanak, batak beste estutu ez dezan; eta tokiko dendetan, esan gabe doa, errazagoa izango da harreman horizontal eta berdintasunezkoak eraikitzea.

Aldaketa handiak bizi ditugu, ekologikoak kasu, eta dagoeneko sahiestezinak izango dira zenbait ondorio. Geroak ez du ekarriko eszenategi bat eta bakarra, ugari baizik, baina ikusita zein motel datozen arazoak bideratzeko neurriak, arrazoi gehiago dago pentsatzeko komunitate batek bere burua sostengatzeko behar dituen osagai guztiak birtokikotzea hil ala bizikoa izango dela. Neoliberalismoa bizitzak eta lurraldeak suntsitzen ari den honetan, tokikotasunak duen muskulaturak marka dezake bizi kalitate duinaren eta degradazio zitalaren arteko aldea. Eta kontsumo lokala, ekoizpen lokala eta banaketa lokala sustatzea ezinbestekoa izango da ate joka ditugun erronken neurriko ekonomia forma berri bat sortzeko.

Donostian bi egunez behin pisu turistiko bat irekitzea ahalbidetzen duen araudiarekin tematuta jarraitzen dute EAJk eta PSEk

Parte Zaharrean pisu turistikoak irekitzeko dagoen debekua Grosera eta Erdialde osora Easoraino zabaltzea proposatu du EH Bilduk

| 2020-02-26 12:53:00

Biharko udal batzarrean Plan Orokorraren aldaketaren hasierako onarpen berria eztabaidatuko da. Eneko Goiak pisu turistikoen ordenantzarekin egindako akats politiko berberak egin nahi ditu berriro. Eta kasu honetan erabakia are larriagoa da: orain denok araudiaren ondorio zehatzak ezagutzen ditugu.

  • ikusi dugu gero eta pisu turistiko gehiago daudela

  • ikusi dugu nola garestitzen ari diren alokairuaren prezioak

  • eta ikusi dugu nola donostiar asko euren auzoetatik kanporatuak izaten ari diren.

Plan Orokorra aldatzeko saiakera berri honek jasotzen duen berritasun nagusia Plan Orokorraren barruan pisu turistikoen ordenantza bera sartzea da. Baina benetan salagarria da pisu turistikoen ordenantzak hiriko bizitzan izan dituen ondorioei buruzko autokritikarik txikiena ere ez egitea:

  • Ez da autokritikarik egiten Donostian bi egunean behin etxebizitza turistiko berri bat irekitzea ahalbidetzen duen ordenantza bat ezartzeagatik (datua Nekane Arzallus zinegotzi delegatuak berak emandakoa da). Bi egunetik behin, donostiarrak bizitzeko etxebizitza bat gutxiago, alokairuko pisuen eskaintza murriztuz eta prezioak garestituz.

  • Gainera, aurreko araudiarekin legez kanpokoak izango ziren 900 etxebizitza turistiko baino gehiago legeztatu izanagatik ere ez da autokritikarik egiten.

  • Eta Eneko Goiak ere ez du inolako autokritikarik egiten Estatuko pisu turistikoen araudirik onena genuela esan eta esan ibili izanagatik. Baina hemen ezin dugu ahaztu EAEko Auzitegi Nagusiak Donostiako udal ordenantza bat bertan behera utzi duela eta ezin dela beste alde batera begiratu, Goiak egiten duen moduan.

EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia udalera iritsi eta berehala Eneko Goia alkateak bai egin zuena izan zen pisu turistikoen jabeei lasaitasun mezu bat helaraztea. Argi dago zein zen ordenantza honen azken helburua eta zein sektore ekonomiko asetu nahi zuen.

Azken batean, ardurak asumitu beharrean, aurrera begira itsu-itsu jarraitzea erabaki du Eneko Goiak. EH Bilduren ustez, epaitegiek araudia bertan behera utzi ostean, aukera berri bat irekitzen zen etxebizitza turistikoen kudeaketa berriz pentsatzeko eta egindako akatsak zuzentzeko. Tamalez, Goiak aukera berri hau pasatzen utziko duela dirudi. Adabakiak jartzen jarraitu nahi dute EAJk eta PSEk. Eta horren ondorioz, pisu turistikoek ugaritzen jarraituko dute, alokairuaren prezioa garestitzen jarraituko du eta gero eta donostiar gehiago euren auzoetatik kanporatuak izango dira.

Hasiera berria, akatse politiko eta juridikoen ondorioa

Hirigintza-plangintzaren ikuspuntutik, lehenik eta behin, azpimarratu behar da HAPOren aldaketaren hasierako onarpen berri baten aurrean gaudela, 2019ko otsailaren 28an onartutakoa zuzentzera datorrena. Eta hasiera berri honek Udal Gobernuak egindako zenbait akats politiko eta juridikoen ondorioa dela esan beharra dago. Izan ere, Plan Orokorraren aldaketaren hasierara itzuli izanaren arrazoi nagusia erabilera turistikoko etxebizitzen ordenantzak jaso dituen zaplazteko juridikoen ondorioa da.

Eta ez hori bakarrik, Udal Gobernuak ere bazekien zer gerta zitekeen. EH Bilduk behin eta berriz adierazi zion ordenantza eztabaidatzen ari ginenean: ordenantza batek ezin du Plan Orokorraren aurka joan. Orduan, zergatik jarraitu zuten aurrera? Badirudi presa handia zutela hirian modu klandestinoan jarduten zuten ehunka pisu turistiko legeztatzeko. Sektore horren interes ekonomikoak izugarriak dira, eta, bistan denez, txapuza juridikoren bat egitea gutxienekoa zen.

Baina gogoratu behar da Plan Orokorraren aldaketa irteerara itzultzeak beste ondorio bat izango duela: bizitegi-eraikinetan hotelak irekitzea eragozten duen moratoria bukatzeko urtebete bakarrik geratuko da. Tramitazioarekin jarraitu izan balitz, ez dirudi denbora faltako zenik aldaketa behin betiko onartzeko. Orain, ordea, urtebete baino ez da geratuko osoko bilkuratik beste bi aldiz pasatzeko eta tramite administratibo guztiak betetzeko. Horrelako tramiteak eskatzen dituen denborak aski ezagunak dira udal honetan eta tramitazioa bukatu gabe epea agortuko dela oso eszenatoki errealista da. Beraz, 2021eko martxoaren 26ko data -moratoria bukatzen den eguna – hotel kate askoren agendetan dago jada.

Biharko osoko bilkurari begira, EH Bilduk 11 zuzenketa erregistratu ditu. Horien artean, pisu turistikoekin dugun arazoari aurre egiteko oso proposamen zehatza eta eraginkorra aurkeztuko dugu: Parte Zaharrean pisu turistikoak irekitzeko dagoen debekua Grosera eta Erdialde osora Easoraino zabaltzea proposatuko dugu. Gure ustez, eremu horietan martxan dauden gentrifikazio prozesuak geldiarazteko ezinbesteko neurri bat da. Izan ere, hamar urtetan Grosek 1.144 biztanle galdu ditu (% 6) eta Zentroak 639 (% 7).

Bestalde, zuzenketa bat aurkeztu dugu eraikinen lehen solairuetan jatetxe berriak ezartzea galarazteko.

Azkenik, Udal Gobernuak aldaketa hau egiteko aukeratu duen formulari dagokionez, pisu turistikoen ordenantzak orain arte izan dituen ondorioei buruzko inolako azterketarik ez dutela egin salatu nahi dugu. Hau da, ez dute aztertu ze eragina izan duen ordenantzak alokairuaren prezioan, biztanleen mugimenduan eta abar. Izan ere, gogoratu behar da Ordenantzak berak jasotzen zuela, bere azken xedapenean, Ordenantzaren eraginari buruzko ebaluazio bat egin behar dela. Beraz, egin nahi duten aldaketa hau ez dagoela behar bezain justifikatuta ondorioztatzen dugu. Ezin da horrelako aldaketa bat planteatu ordenantzaren bi urteko ibilbidearen azterketa minimorik egin gabe.

ALBISTEAK

EH Bilduk Pilar Arana mugikortasun arloko zinegotzi-delegatuak egindako adierazpenen aurrean azalpenak eskatuko ditu

2020-05-19 15:38:00

Komunikabide batean egindako adierazpenetan, uda honetan hirian auto-ilarak egotea nahi duela adierazi du, hiriko erdigunera iristen diren autoen kopurua, bere ustez, jarduera ekonomikoaren adierazlea delako.

Eneko Goiak burbuila turistikoa zulatua egon daitekeela adierazten ari diren seinaleei jaramonik egin gabe jarraitzen du

2020-05-06 17:34:00

EH Bilduk salatu du udalbatza-aretoaren erabilera antidemokratikoa eta Eneko Goiak Donostian ezartzen ari den gobernantza-eredu autoritarioa