Oñati

Larraitz Ugarte: “Etorkizunari aurre egiteko ez dute balio errezeta zaharrek”

Larraitz Ugarteri politikaren lehen lerroan egotea egokitu zaio azken urteotan. Abokatu lanbidez, Gipuzkoako Foru Aldundiko bozeramailea izan zen 2011-2015 agintaldian, eta Eusko Legebiltzarreko kide 2016-2020 legegintzaldian. Hain zuzen, azken legealdi horretako balantzea egin dugu berarekin.

| 2020-07-04 12:48:00

1. Zein balantze egiten duzu legealdiaz?

Lau urte galdu dira. Herri honek ez du aurrera egin estatusaren eztabaidan, arlo ekonomiko eta industrialean, herritarren ongizatean eta hezkuntzan. Aurrera begira ditugun erronka estrategiko nagusiei ez zaie erantzunik eman.

2. Nola baloratzen duzu Urkulluren gobernuaren azken lau urteetako lana?

Urkulluk 2016an ezarritako helburuak ez ditu bete. Inertziaz, pilotu automatikoarekin jardun du Urkulluren gobernuak, eskema zaharkituekin, errealitateari aurre egiteko proposamen berritzaileak egiteko ezintasunez. Gobernu gisa sinesgarritasuna galdu du. Osakidetzako OPEaren inguruan Osasun kontseilari batek eta lau kidek dimisioa eman behar izan dute, De Miguel kasuak ere bete betean jo du... Gobernatzeko modu ilun horiek argitara eman dira. Iritzi publikoaren aurrean ahulduta atera da Iñigo Urkulluren kudeaketa eredua eta modua; ahultasun horrek eragin du Urkulluk hauteskundeak sei hilabete aurreratzea.

3. Nola bizi izan duzue oposiziotik lan egitea? Zeintzuk izan dira zuen lehentasunak?

Urkulluk gehiengo absolutua izango balu bezala jardun du, gutxiengoan egon den arren. Halere, 1.200 €ko gutxieneko soldataren proposamena bideratu genuen, pentsiodunak 1.080 €tara osagarritzekoa, trantsizio energetikorako eta aldaketa klimatikoaren aurka egiteko planteamenduak, sektore zaurgarriak babestekoa, feminismotik egindako proposamen andana (indarkeria matxista, zaintza...), etab. Lehentasuna, jendarteare ongizatea eta babes maila hobetzea izan da.

4-Podemosek dio eskubide sozialak lehenetsi behar direla. EH Bilduk, berriz, eskumenetan jartzen du arreta, ez baitio zentzurik ikusten eskubide sozialak zerrendatzeari, haiek babestu eta blindatzeko eskumenik ez badago. EAJren formula, aitzitik, bestelakoa da: Espainiarekin akordioak bilatzen ditu haustura formularik onartu gabe. Nola baloratzen dituzu bi jarrera hauek?

Podemosekin arlo sozialean gauza askotan egin dugu bat. Alderdi Sozialista ez da EAJrengandik inongo momentutan bereizi ezkerreko politikak defendatzeko eta horrek herritar eta langileengan ondorio eskasak izan ditu; pena bat izan da. EAJ batzuen klase interesak defendatzen aritu da modu lotsagabean: AHT bezalako azpiegitura erraldoiak lehenetsi ditu gure alargun, gazte eta sektore prekarizatuei bizkar emanez.

5. Estatus Berriaren gaineko eztabaida izan da legealdi honetako gai zentraletako bat. Zer espero zenuten ateratzea bertatik? Nola baloratzen duzue EAJk eta Podemosek azken momentuan egindako biraketa?

Estatus Berriak suposatzen zuen herri honek bere erabakiak hartzeko duen eskubidean sakontzea. EAJk hasiera batean adostasuna erakutsi bazuen ere, gero, testua idazterakoan argi erakutsi zuen eroso zegoela autonomismoan; hots, hemen agindu eta Espainiatik tarteka trenerako inbertsioak edo errepide zatiak ekarriz. Podemos hasieratik bereizi zen eta argi utzi zuen herritarrok erabakitzeko printzipio demokratikoaren gainetik, Espainiar proiektua defendatzen duela.

Aukera galdu bat izan da. Hala ere, guk lege testu bat proposatu genuen eta eztabaida hori eman beharko da. Herritarren ispiluaren aurrean jarri beharko dira lehenago edo beranduago, eta garbi esan zer den defendatzen dutena.

6. Euskal Herriko gehiengo sozialak eta sindikalak greba orokorra deitu zuen urtarrilaren 30ean, eta EH Bildu izan zen deialdi horrekin bat egin zuen alderdi politiko bakarra. Zein izan zen zuen irakurketa?

Hemen badagoela jendartearen gehiengo bat herritarron bizitzak erdigunean jarri eta beste politika batzuk behar direla aldarrikatzen duena, bai arlo sindikalean eta baita sozialean ere (mugimendu feminista, pentsionistak, etab.). Horrek oraindik ez du translaziorik izan gehiengo parlamentarioetan, baina, herri honek badu indarra datorren uzkurtze ekonomikoaren aurrean ez kikiltzeko; hunkigarria izan zen jendetza kaleetan ikustea. Ez genuen zalantzarik gehiengo horrek defendatzen dituen interesak legitimoak direla eta guk ere babestu behar genituela. Ulertezina izan zen Elkarrekin Podemosek, Eusko Jaurlaritzari aurrekontuak onartuz argazkian azkar atera zenak, herritar sektore horiekin bat egin ez izatea.

7. Aipaturiko herri sektoreen artean, azken urteetan pentsionisten borrokak indar handia hartu du. EH Bilduk haiekin bat egin zuen 1.080 €ko gutxieneko pentsioen aldarrikapenean. Bide horretan, Eusko Jaurlaritzari pentsioak osatzeko eskatu zenioten, baina, ezezko borobila jaso zenuten...

Haiek esplikatu beharko dute zergatik nahiago duten gure herrikide asko miseriazko prestazioekin bizitzea eta zementuan inbertitzea, hemen badagoenean gaitasun ekonomiko nahikorik euskal herritar guztiok bizitza duin bat izateko. Tristea da herrikideekiko halako enpatia falta ikustea.

8. Agintaldiaren azken txanpan, jada hauteskundeak deituta zeudela, Covid-19ren pandemia etorri zen eta guztia hankaz gora jarri zuen. Auzi horrek ere eman du zeresana. EH Bildutik kritiko agertu zarete Urkulluren gobernuak egin duen kudeaketarekin, zer dela eta?

Pandemiak argi erakutsi du Urkulluk gauzak ondo doazenean pilotu automatikoa jarri duela eta gauzak okertzen hasi direnean berak eraikitako sistema publikoa ahula zela. Osasun sistema ez genuen prestatua azken urteetan Osakidetzan egindako murrizketen ondorioz, adinekoen egoitza pribatuetan gertatutakoa eskandalagarria da, autonomoen laguntzen sistema informatikoa minutu batean kolapsatu zen, hezkuntza sistemarentzat ez du proposamen egokirik egin... Finean, garbi geratu da gobernu batek lehentasunak non jarri behar dituen eta Europako herrialde aurreratuekin konparatuta, gure sistema publikoa oso ahula dela. Argi dago gure autonomia de quita y pon dela, nahikoa izan baita alarma egoera dekretatzea erabaki guztiak Madrilen hartzeko. Horrez gain, informazioa eskasa eta desegokia izan da eta Urkulluk ez du behin ere telefonoa altxatu gainerako alderdiekin hitz egin eta guztion artean erabakiak hartzeko.

9. Orain, Eusko Legebiltzarrerako hauteskunde berri batzuk ditugu parez pare. Zergatik bozkatu EH Bildu?

Ziurgabetasun garaiak datoz. Pandemiaren eboluzioa ikusteke dago. Jende askok bere lana galduko du; merkatariak eta ostalariak ateak ixten ari dira, adibidez. Honi guztiari aurre egiteko erabaki politikoak hartu behar dira eta gure herritarrak, enpresak eta familiak erreskatatu behar dira. Erantzun berriak beharko dira, urgentziazkoak eta epe erdian ataka honetatik ateratzekoak. EH Bilduk badu plan bat, anbizioz egindako plan bat, ziurgabetasunak eragindako galdera horiei guztiei modu eraginkorrean erantzuten diena. Etorkizunari aurre egiteko errezeta zaharrek ez dute balio, gauzak modu berdinean eginda ez direlako bestelako emaitzak lortzen. Guk jendearekin eta jendearentzat kudeatuko duen gobernua ordezkatuko dugu.

10. Maddalen Iriarte lehendakarigaia gertutik ezagutzen duzu dagoeneko. Nola definituko zenuke?

Maddalenek herriarekiko konpromisoagatik egin zuen politikagintzara jauzi, bere bizitza konponduta bazuen ere. Emakume kementsua da, ingurukoak zaintzen dakiena eta herri hau gidatuko lukeen líder aparta. Asko maite eta miresten dudan lankidea da.

ZALDIBAR

Zaldibarko zabortegian gertatutakoa istripu bezala irudikatzen saiatu da Eusko Jaurlaritza lehenengo momentutik, baina zuek horren atzean kudeaketa eredu oso bat dagoela nabarmendu duzue behin eta berriro. Zein da EH Bilduren irakurketa gertaera horren inguruan?

Europak berak ere iragarri du ikerketa, irregulartasun zantzu larriak daudelako. Gauza serioen kudeaketa esku pribatuetan uztearen ondorioa da. Labur esanda, enpresek diru etekina bilatzen dute eta edozer sartu dute zabortegi horretan. Jaurlaritzak ez du zabortegi horren eta antzekoen inongo kontrolik egin, gainera. Bi gorpu daude oraindik lurperatuta eta Jaurlaritzak ez du familiekiko sentsibilitaterik erakutsi, ezta ardurarik hartu nahi izan ere. Eta noski, ez du aurrerantzean kontrola egoteko eta zabortegi industrialak modu publikoan kudeatzeko borondaterik erakutsi, guk hala eskatu badiogu ere.

EITB

Legebiltzarrera hainbat hausnarketa eta eztabaida eramaten saiatu zarete. Horietako bat telebista publikoari dagokiona da. Zer proposatzen zenuten, zehazki?

Kalitatezko telebista publikoa. Oso baxuak dira euskarazko kateko audientzia datuak eta hor ikusten da, kasu honetan ere, inertzia bat badagoela eta ez dela telebista publikoa hobetzeko interbentziorik egin. Horrez gain, telebista publiko batek izan behar duen neutraltasun eta informazio aniztasun printzipioak modu lotsagabean hausten dira egunero; ikusi besterik ez dago azken hilabeteetan nola bilakatu diren albistegiak EAJren berri-emankizun korporatiboak inongo disimulurik gabe. Ikuspegi demokratiko batetik hori onartezina da.

GATAZKAREN KONPONBIDEA

EH Bilduren lehentasunetako bat Euskal Herriak azken urteetan bizi izan duen gatazka armatuaren zikloa itxi eta herri hau aurrera begira jartzea da. Horrek, nahitaez, biktima guztien aitortza, eta preso eta iheslarien etxeratzea eskatzen du. Zertan aurreratu da legealdi honetan?

Biktimen errekonozimenduan adostasun handiak lortu dira, nahiz eta, Alderdi Popularrak nahiago duen iraganeko diskurtsoetan geldi egon. Euskal presoek bide legalei ekitea iragarri zuten, baina espainiar Estatuaren partetik garbi dago oraindik salbuespen legedia aplikatzen zaiela. Hala, 70 urtetik gorako presoak edo gaixorik daudenak, hau da, kalean egon behar luketenak, oraindik espetxean daude. Hemengo alderdi guztiek, PPk izan ezik, babestu dituzte ekimen batzuk legebiltzarrean; alabaina, determinazio gutxi erakutsi dute ekimen horien betearazpenean. Faltan bota dut Iñigo Urkulluren esku-hartze irmoagoa preso guztien giza eskubideen defentsan. Espetxe eskumenaren transferentziari dagokionez ere, bazirudien legegintzaldi honetan gauzatuko zela, baina, Jaurlaritzak ez du behar adinako presiorik egin, beste behin ere.

EUSKALTEL, EAJren pribatizazio politikaren adierazle

EAEko herritarrok Euskaltel abiarazteko dirua jarri genuen, baita zuntz optikoa ordaintzeko eta zeharka isuna ordaintzeko ere. Eta gaur egun, Jaurlaritzaren bedeinkapen guztiekin, irabaziak ematen zituen enpresa publiko bat funts pribatuen eskuetan dugu.

| 2020-06-14 17:39:00

Jule Goikoetxeak “Demokraziaren Pribatizazioa” liburuaren lehen kapituluan dio: “Demokrazia pribatizatzeko, kendu behar diezu komunitate politikoei beren burua gobernatzeko gaitasun territoriala eta politikoa“.

Euskal Herrian, erabakitzeko eskubidea ukatua duen komunitate politikoa den heinean, gure burua gobernatzeko gaitasuna kentzera bideratutako praktika asko bizi izan ditugu eta bizitzen ari gara egun ere. Gaitasun murrizketa horretan demokraziaren pribatizaziorako urratsak egiten ari dira eta horretaz jabetzea ezinbesteko dugu. Demokraziaren bitartez espazio publikoa zabaltzen bada, pribatizazioak kontrako norabidean jotzen du, eta esku pribatuetan (ez direnak hautatu, ez dutenak herriaren zilegitasunik) jartzen ditu eskubideak, erabakiak hartzeko ahalmena eta instituzio publikoak, bai eta ondasun kolektiboa, jakintza, osasungintza, hezkuntza, baliabide naturalak eta autoritate politikoak ere.

Euskaltelen kasua bakarra izan ez arren adibide ezin hobea da aipatutako guztia nola egikaritzen den ikusteko, nola modu lotsagabean ehun industrial eta teknologikoa, kolektiboa izateari utzi eta esku pribatuen mesedetan galtzen dugun ikusteko.

Iragana, egiaren ispilu

Historia pixka bat eginaz 1992. urtera arte egin behar dugu atzera. Sasoi horretan Eusko Jaurlaritza Euskalnet izeneko enpresa publikoaren bitartez zuntz optikodun komunikazio sare bat eraikitzen hasi zen. Hasiera batean Bilbo, Gasteiz eta Donostia lotzeko asmoa zuen komunikazio sare hori 12.000 milioi pesetetan baloratu zuen industria sailburuak. EAEko herritar guztion artean ordaindutako 12.000 milioi peseta inbertsio estrategiko baterako, hau da, ondasun kolektibo bat sektore estrategiko batean: telekomunikazioak. 

Hiru urte beranduago, 1995ean, Eusko Jaurlaritzak telekomunikazio operadore gisa aritzeko lizentzia lortu ostean, Euskaltel sortzen da. Garai hartan hitzartutakoaren arabera, Euskaltelek Jaurlaritzak diru publikoz eraikitako zuntz optikodun telekomunikazio sarea erabiltzearen truke alokairu bat ordainduko dio gobernuari.

Denbora gutxira, Jose Antonio Ardanzak lehendakaritza eta politika utzi eta Euskalteleko presidente izatera pasako da. Honi, nahi bada, ate birakari bikoitza dei diezaiokegu, Ardanza bera diru publikoz sortu zuen enpresa presiditzera pasa baitzen.

EAJren pribatizazio nahiak

Esan bezala Euskaltel diru publikoz sortzen da (ondasun publikoa, beraz) eta bere lehen akzionistak Eusko Jaurlaritza bera (%40) eta garai hartan kontrol publiko garrantzitsua zuten hiru kutxak (%60) izan ziren. Hiru kutxek, kontrol publikoa izateaz gain, euskal ekonomiarekin eta gizarte ongizatearekin konpromiso handia zuten garaiak ziren haiek. Hauek esku pribatuetara pasatzeko egin duten ibilbidea beste baterako utziko dugu, beste sektore estrategiko bat (finantzak) ondasun kolektibo izatetik ondasun pribatura pasa dena. Pena.

EAJk ez du inoiz arazorik izan diru publikoz enpresak sortzeko. Are gehiago, azkar pribatizatzeko ohitura txarra izan ohi du, hau da, denon diruz eraikitakoa gutxi batzuen esku uztekoa. Hala gertatu da Euskaltelekin ere. Behin lizentzia lortu eta negozioa martxan jarrita, bazkide berrien bila hasi zen. Hori bai, euren asmoa %51arekin eta kontrol publikoarekin geratzea zela zioten.

Orange azaltzen da

Kanpo kapitala eta bazkide handiak bilatzeko lan horretan Orangekin egiten dute topo eta akordio batetara iristen dira. Gerora akordio hori puskatu eta operazioak 222 milioi eurotako isuna suposatu zion Euskalteli.

Isunari aurre egiteko, Kutxabank burtsara atera nahi izateagatik zigortua izan zen Mario Fernandezek, Euskaltelen pribatizazioa jarri zuen martxan, entitate publikoa enpresaren %49az geratu zedila planteatuz. Horrela, Eusko Jaurlaritzak Euskalteli herritar guztion artean ordaindu genuen zuntz optikoa saldu zion prezio ezin-hobean, hau da, merke-merke. Zergatik saltzen da? Euskaltelek 222 milioitako zorra (isun) zuelako eta inbertsore posibleentzat erakargarriago egitea beharrezkoa zelako. Eta noski, EAJk pribatizazioa atsegin
duelako, beti ere zergapekoak garenon kontu egiten bada.

Putreak etxe barruan

Orduan inbertsio funtsak eta atzerriko kapitala sartzen dira, txirrindulari taldea desegiten dute, langile kopurua %30ean murrizten dute eta gainontzekoen lan baldintzak kaskartzen dira. Enpresak argiki galtzen du herriarekiko sustraitzea eta sortu zuten pertsonekiko eta lurraldearekiko konpromiso soziala. Behin inbertsio fondoak eta kontseilari putreak barruraino sartuta, kaltea sortuta dago. 

2015ean, beste urrats bat egin eta Euskaltel burtsara ateratzea erabaki zuten. Operazioaren bonus gisa zuzendaritzako kideen artean 44 milioi euro banatu zituzten. Bai, 44 milioi euro! Eskandalua publiko egin zenean, eta oraindik instituzio publikoak akzionista garrantzitsuak zirenez, zuzendaritzak Eusko Legebiltzarraren gaitzespen zabala jaso zuen. Baina dagoeneko egina zegoen gaitzespen batek konpondu ezin duen kaltea.

Pixkanaka-pixkanaka Zegona Euskaltelen kontrolarekin egiten da. EH Bilduk eta Elkarrekin-Podemosek Eusko Jaurlaritzari akzioak erostea proposatu zioten, Euskaltelekiko kontrol publikoa galtzea ekiditeko, baina EAJk ez zuen onartu.

Zegonak Jose Miguel García Fernandez izendatu zuen zuzendari kontseilari eta honek aurtengo martxoan iragarri digu hurrengo urteetarako telekomunikazio enpresaren plana. Zegonak zuntz sarea saltzeko asmoa agertu du (Jaurlaritzak merke-merke saldu ziona telekomunikazio enpresari 2012an) hedatze prozesua finkatu eta zorrak murrizteko. Eusko Jaurlaritzak adierazi du “ezer gutxi” egin ahal izango lukeela Zegonak sarea ez saltzeko.

Boterea, esku pribatuetan

EAEko herritarrok Euskaltel abiarazteko dirua jarri genuen, baita zuntz optikoa ordaintzeko eta zeharka isuna ordaintzeko ere. Eta gaur egun, Jaurlaritzaren bedeinkapen guztiekin, irabaziak ematen zituen enpresa publiko bat funts pribatuen eskuetan dugu. Azal diezaguke norbaitek zergatik pribatizatu behar den zerbitzu publiko estrategiko bat ematen duen enpresa bat? 

Indarrean dauden politika neoliberalek esku pribatuetan jartzen dituzte jendartea autogobernurako boteretzen duten mekanismoak, hala nola, eskubideak eta ondasunak. Boterea berez zerbait txarra dela esaten dutenen aurrean, uste dugu teknologiak botere publiko izan behar duela, askatasuna eta berdintasuna lortzeko tresna gisa erabil badaiteke. Izan ere, botere edo mekanismo berberak balio dezake herritarrak ahalduntzeko edo boteregabetzeko. Gakoa da mekanismo horiek zein alderdi politikoren esku dauden.

Ezker subiranismotik dator alternatiba bakarra Europan

Irlandan, Eskozian, Katalunian eta Hego Euskal Herrian, hauteskundeetako emaitzek erakutsi dute gero eta babes handiagoa dutela independentziaren zein errepublika konstituzionalaren aldeko alderdi politikoek.

| 2020-06-14 17:26:00

Ezkerreko agenda soziala eta ekonomikoa dutenek, hain zuzen. Alderdi horiek hautesle gazteak irabazten ari dira bereziki, eta boto kopurua etengabe handitzen ari den Europako ezkerraren zati bakarra islatzen dute.

Irlandan, Seinn Féin lehen indarra

1961etik 1997ra bitartean, Irlanda Batua helburu izanik, Sinn Féinek ez zuen eserlekurik eskuratu Irlandako Parlamentuan. 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmenaren ondotik, ordea, alderdi errepublikanoak igoera mantsoa baina etenik gabekoa izan zuen Irlandako hegoaldean. 2020ko otsaileko hauteskundeetan, berriz, izugarrizko biraketa jasan du: lehen postuan sartu da Sinn Féin botoen %24,5 eskuratuta. Emaitza hori azken 97 urteetako onena izan da hegoaldean, eta lortutako babesa %11 handiagoa 2016ko hauteskunde orokorrekin alderatuta. Sinn Féinen garaipena, halere, euroguneko krisiaren testuinguruan ulertu behar da. Hamarkada bateko herstura ekonomikoaren ondotik, etxebizitza kostuen murrizketa eta osasun arloan inbertsioak eskatzen dituen gehiengo gazteen botoak eskuratu baititu alderdiak.

Eskozian, SNP nagusi

Eskozian, Alderdi Nazionala (SNP) botere politiko nagusia bilakatu da azken hamarkadan: 2014ko independentzia erreferendumetik, Eskoziako sei hauteskundeak irabazi ditu SNPk. Areago, iazko abenduko hauteskunde orokorretan, SNPk eskoziar eserlekuen %80 irabazi zituen; bigarren “indyref”-erako (independentzia erreferenduma) eskaerak berpiztuz. Eskoziako Parlamentuko agintean izan da SNP 2007tik, eta beti ezkerretik gobernatu ez duen arren, Erresuma Batuko alderdi kontserbadorearen hamarkadako estura politiken aurka agertu da.

Katalunian, ERC indartsu

Katalunian, Esquerra Republicana-k (ERC) inoizko emaitzarik onena lortu zuen Espainiako hauteskunde orokorretan: 13 eserleku eta botoen %22,3. Quim Torra buru duen independentziaren aldeko koalizio gobernua Bartzelonan amilduko balitz ere, Kataluniako aurtengo hauteskundeetan, indar independentistek gehiengo konbinatua irabazteko bidean leudeke inkesten arabera. ERCk hauteskundeak irabazteko aukera handia izango luke.

Euskal Herrian, EH Bildu gora

Euskal Herrian, EH Bilduk bere emaitzarik onena lortu zuen Espainiako hauteskunde orokorretan. Zazpi hilabete lehenagoko hauteskundeetan baino %2 babes gehiago (%18,7 guztira) eta bost ordezkari eskuratuta, hain zuzen. Horrez gain, inkestek iradokitzen dute EH Bilduk babes are handiagoa eskuratuko duela, EAEko hurrengo hauteskundeetan.

Sozialdemokraziaren porrota

Nola azal liteke alderdi ezkertiar eta subiranisten gorako joera hori? Kontuan hartu beharreko faktore politikoak, soziologikoak eta instituzionalak daude. Politikoki, Europako sozialdemokraziak gainbehera historikoa jasan du 2008az geroztik. Zentro-ezkerreko alderdien konplizitateak, soldatak izoztu eta desberdintasun sozialak areagotu diren hamarkada honetan, ‘Pasoknifikazioa’ ekarri du. Greziako Pasok alderdi politikoaren izenetik dator hori, bere burua suntsitu zuen austeritate politiken aginduetara makurtzeagatik. Alderdi subiranistek babesa irabazi dute, Europako sozialdemokraziaren porrotaren aurrean, benetako ezkerreko alternatiba eskaintzen dutelako.

Soziologikoki, nortasun nazionalaren indarra ahulduz joan da globalizazio garaian; bereziki, britainiar edo espainiar atxikimendu txikia duten gazteen artean. Testuinguru horretan, estaturik gabeko nazioen nortasuna politikoki indartu daiteke; besteak beste, estatu zentralaren kontra-kultura gisa. Estatu independentearen aukerak onarpen zabala dauka, bestelako gizarte eredua lortzeko bidean. Instituzionalki, ezker subiranismoa oso ondo kokatuta dago ordezkatzen dituen komunitateetan; estatu inperialen aurkako borroka historikoetan errotutako tradizio politikoak dituztelako. Bai Euskal Herriko eta Irlandako gatazka armatuen garaian, baita Katalunian zein Eskozian izandako azken independentzia erreferendumetan ere. Sustraitze horrek hauskaitzago egin du espazio hori; bai, behintzat, 2008az geroztik sortutako ezkerreko alderdiekin alderatuta.

Orain, ezker subiranismoak asmatu egin behar du nola itzuli hauteskundeetan jasotako babesa estatu independentea lortzeko estrategian; nazio desberdinen autodeterminazio eskubidea onartu nahi ez duten estatu inperialisten hortzen aurrean, alegia.

Arkaitz Rodriguez: "Eskubide sozialak erdiesteko beharrezkoa dugu burujabetza"

Gaurkotasun politikoaz jardun gara Arkaitz Rodriguez, EH Bilduren mahai politiko kide eta Sortuko idazkari nagusiarekin.

| 2020-06-03 19:50:00

Burujabetzaren aldarria dago EH Bilduren ekintza politikoaren erdigunean. Zergatik horrenbesteko garrantzia?

Burujabetza EH Bildurentzat ongizate handiagoaren seinale delako, hain zuzen ere. Beste batzuek aldarri hori identitate kontua dela esan ohi dute; guretzat, berriz, ez da bandera kontu bat soilik, ongizate kontu bat ere bai. Burujabetzak esan nahi du: gure pentsio sistema aukeratu ahal izatea, lan baldintzak hemen fi nkatu ahal izatea eta hezkuntza sistema propioa eraiki ahal izatea gure ekonomia erronken arabera, eta ez hirugarrenen premien arabera. Azken batez, burujabetzak esan nahi du babes sozialerako sistema publiko eraginkor bat hemen antolatu ahal izatea. Horrenbestez, burujabetza zuzen-zuzenean lotuta dago afera materialarekin, hots, ongizatearekin.

Zergatik uste duzu bertan erabakitzeak jendearen eskubideak bermatzeko eta herri honen etorkizuneko erronkei erantzuteko baldintza hobeak eskaintzen dituela?

Bi arrazoi nagusirengatik. Lehena lotuta dago erabaki markoen hurbiltasun edo urruntasunarekin. Frogatuta dago aspalditik erabaki markoak jendearengatik zenbat eta hurbilago egon, orduan eta eraginkorragoak direla erabakiak jendearen interesei eta beharrei erantzuteko. Horregatik, askoz ere eraginkorragoak izango dira
politikak baldin eta erabakiak Gasteizen eta Iruñean hartzen badira, eta ez Madrilen edo Bruselan. 

Bigarren arrazoia indar harremanarekin lotuta dago. Jakina da Ebrotik beherako edo, oro har, espainiar estatuko indar harremana zein den. Bertan eskuinak eta, are gehiago, eskuin muturrak askoz ere indar gehiago du Euskal Herrian baino. Hortaz, gure buruari egiten diogun galdera hurrengoa da: zer dela eta egon behar du gure gizarteak Ebrotik beherako indar harreman horien menpe? Euskal Herrian egon badago indar harreman bat gizarte gehiengoen behar eta interesen askoz aldekoagoa; langile eta herri sektoreen aldekoa, alegia. Euskal Herrian badaukagu klase sindikalismo bat borrokalaria Espainian ez dutena. Euskal Herrian badaukagu ezkerreko subiranismo bat EH Bildun hezurmamitua espainiar estatuan ez dagoena. Hemen aukerak daude askoz ere politika aurrekoiagoak egiteko. Horretarako, noski, beharrezkoa dugu inoren menpe ez jarraitzea eta gure kabuz erabaki ahal izatea.

Norabide horretan urratsak emateko herri akordioen garrantzia azpimarratu izan du EH Bilduk, baina, badirudi gainontzeko indar politikoak bederen ez daudela bide horri ekiteko prest. Zein irakurketa egiten duzu batez ere EAJk eta Podemosek legebiltzarreko estatusaren komisioan mantendu duten jarreraren inguruan?

EAJk eta Podemosek uko egin diote herri honen erabakitzeko eskubidea defendatzeari, autodeterminazio eskubidea defendatzeari eta, azken batean, burujabetzari. Horrekin uko egiten ari dira herri honetan ongizate handiagoa eraiki ahal izateari. Gogoan hartu behar da biek ala biek 2016ko hauteskunde programan gai hori jaso zutela, eta uko egin diote. Podemosek, horrez gain, uko egin dio ere ezkerreko alternatiba bat eraikitzeari, noiz eta EAJren makulu bihurtu denean. Baldintza horietan guk esaten dugu alternatiba bakarra EH Bildu dela, bai burujabetzan aurrera egiteko, baita alternatiba aurrerakoi bat eraiki ahal izateko ere.

Podemosek dio eskubide sozialak lehenetsi behar direla. EH Bilduk, berriz, eskumenetan jartzen du arreta, ez baitio zentzurik ikusten eskubide sozialak zerrendatzeari, haiek babestu eta blindatzeko eskumenik ez badago. EAJren formula, aitzitik, bestelakoa da: Espainiarekin akordioak bilatzen ditu haustura formularik onartu gabe. Nola baloratzen dituzu bi jarrera hauek?

Podemosen jarreraren aurrean, EH Bilduk argi dauka burujabetza eta eskubide sozialak ez direla banatu daitezkeen bi elementu. Eskubide sozialak erdiesteko beharrezkoa dugu burujabetza; izan ere, frogatu dugu burujabetza gabe ez daukagula aukerarik ez pentsioak hemen erabakitzeko, ez lan baldintzak hemen fi nkatzeko, ez etxebizitza lege propio bat aurrera atera ahal izateko –errekurritu eta kamustu egin zigutelako–, etab. Beraz, ez dago bereizketarik eskubide nazional eta sozialen artean. Biak dira bat.

Bestalde, EAJk dio Espainian ez dela giro eta ez duela zentzurik guk hemen burujabetza edo erabakitzeko eskubidea aldarrikatzeak, Espainiak aukerarik emango ez digulako. EH Bildun ez dugu gure burua engainatzen eta oso kontziente gara Espainiako giroaz eta bertan eman ahal den eboluzioaz. Edonola ere, horrek ez du esan nahi gure eskubideei uko egin behar diegunik. Uko eginez gero, orduan, dagoeneko, Estatuak irabazi duelako.

Gainontzeko indar politikoekin ezinezkoa bada, gizartea geratzen zaigu. Nola ikusten duzu herri honetako gizartearen pultsua? Aurreraka edo atzeraka goaz?

Uste dut nabarmen aurrerantz goazela. Azken urteetan azken hamarkadetako mobilizazio indartsuenak izan dira; kasu askotan aurretik ikusi gabekoak, gainera. Hor izan dira emakumeak, martxoaren 8an, kasu. Greba kontzepzio berri oso bat mahai-gaineratzea lortu dute. Pentsionistak ere astelehenero dira beraien eskubideen defentsan. Autoritarismoari aurre eginez eta demokrazia aldarrikatuz jardun dute gazteek ere, Altsasuko auziaren harira. Horiek guztiak erabakitzeko eskubidearen edo burujabetzaren aldeko aldarriak dira, Gure Esku Dagok eta beste hainbat eragilek egin dituzten mobilizazio erraldoiekin batera.

Hori dela eta, guk ikusten dugu badagoela herri honetan gehiengo sozial bat aurrekoia, subiranista, feminista eta ekologista dena. Are gehiago, elektoralki nagusi den EAJri gustatuko litzaiokeena baino askoz jendarte handiagoa da aurrerazalea Euskal Herrian. Beraz, erronka hurrengoan datza: batetik, gehiengo sozial hori aktibatzea eta mobilizatzea; bestetik, termino elektoraletan proiektatzea.

Badirudi historikoki independentziaren aldarria gizarteko sektore abertzale eta euskaldunenetan nabarmendu izan dela. Hala ere, pixkanaka-pixkanaka badoaz beste herri sektore batzuk ere horrekin bat egiten. Zer esango zenioke euskalduntasun identitarioan kokatzen ez den pertsona bati? Nola konbentzitu burujabetzaren beharraz?

Euskalduntasun identitarioan kokatzen ez den pertsona bati esango nioke independentziak ez duela zerikusirik banderekin soilik. Burujabetzak ongizatearekin du zerikusia, batez ere; arlo guztietan hemen erabakitzeko aukera izatearekin, hain zuzen ere. Ondorioz, pentsio, lan baldintza, hezkuntza sistema, babes sozialeko sistema eta abar hobea izatearekin. Horrez gain, galdera bat luzatuko nioke: zer nahiago duzu, zure burua zuk zeuk gobernatu ala hirugarren batek gobernatzea? Zer dela eta gobernatu behar gaituzte beste batzuek? Ez gara adingabekoak, ezta ezinduak ere. Bistan da, ez garela inor baino gehiago, baina, ezta inor baino gutxiago ere. Zergatik izan behar dugu orduan, esaterako, espainolek, frantsesek, italiarrek edo alemaniarrek baino autogobernu gutxiago? Zer dela eta beraiek beraien burua goberna dezakete eta guk ez?

EH Bilduko Madrileko diputatu Mertxe Aizpuruak berriki adierazi du beraien helburua Madril mugiaraztea dela, bakarrik ez delako mugituko. Zer espero dezakegu Madrilgo gobernu “progresistarengandik”?

Uste dut afera ez dela horrenbeste esperoan egotea; afera da behartzea. Hau da, guk behartu behar dugu gobernu hori etxeko lanak egitera. Lehentasuna da Estatuaren sakoneko demokratizazioa bultzatzea, soil-soilik posible izango dena onartzen badu bere nazio aniztasuna eta bere baitako herrien erabakitzeko eskubidea edo burujabetza. Hala eta guztiz ere, argi dugu konponbideak ez zaizkigula Madrildik iritsiko; Euskal Herrian aurkitu behar ditugu. Horretarako, Euskal Herrian behar besteko gehiengoak eraiki eta prozesu eratzaile, subiranista eta autozentratu bat jarri behar dugu martxan.

Euskal Herriak konponbide politikoak behar dituela esaten dugu; haien artean, euskal presoen auzia lehenbailehen konpontzea. PSOE auzi horri erantzuna emateko prest dagoela uste duzu?

Ez dakit prest dagoen ala ez, baina, egon dadin behartu beharko dugu; hor dago gakoa auzi honetan ere. Herri honetan badago gehiengo bat espetxe politika aldatzearen alde, horrenbestez, jendarte hori aktibatu, mobilizatu eta operatibo bilakatu behar dugu euskal presoen auziari irtenbidea emateko, azken fi nean, Madrilek espetxe politika hori errotik aldatu beste aukerarik izan ez dezan.

Estatuko gainontzeko independentistekin (JxC, ERC, BNG, CUP, Esquerra Valenciana eta MES) Llotja del Mar-eko adierazpena sinatu zuen EH Bilduk. Zein bide egin dezake ekimen horrek?

Llotja del Mar-eko adierazpena indar metaketa bat da aldarri batzuen bueltan: gure herrien erabakitze edo autodeterminazio eskubidea; preso guztien kaleratzea; arazo politikoen aurrean, konponbide politiko, elkarrizketatu, negoziatu eta demokratikoa; eta azkenik, politika sozial eta ekonomiko aurrerakoiak. Dagoeneko martxan dira ekimen batzuk. Besteak beste, talde bateratua Espainiako Kongresuan eta Senatuan eta espiritu eta aldarri berak bilduko dituen talde bateratua Europako Parlamentuan. Oro har, Kataluniako eta Euskal Herriko burujabetza prozesuen desblokeoa, aurrerabidea eta arrakasta berma dezakeen giltza izan daiteke Kataluniarekin artikulazioa.

Eskuina ere hasi da indarrak metatzen. Zein irakurketa egiten duzu?

Espainiar eskuina eta eskuin muturra kontziente da posizioak galtzen ari dela bai Katalunian bai Euskal Herrian, eta baita Galizan ere, polikiago izan arren. Horregatik, orain arteko posizioei eusteko indarrak batu beharra ikusi dute. Nolanahi ere, gure aburuz eskuin eta eskuin mutur espainolaren gutxiengoranzko joera geldiezina da. Hori dela eta, Katalunian, Euskal Herrian eta Galizan geroz eta espazio gutxiago izango du, ordezkatzen duen proiektu politikoa herritarren nahi eta interesengatik geroz eta urrunago dagoelako eta, alderantziz, herria geroz eta urrunago dagoelako unionismo intransigente eta ultraneoliberal horretatik. Laburbilduz, gizarte horiek geroz eta aurrerakoiagoak, subiranistagoak, feministagoak eta ekologistagoak dira, ezkerreko subiranismoaren borrokaren eta lanaren ondorioz, nagusiki.

Bestalde, Europa mailan subirautzaren inguruko eztabaida pil-pilean dago eta ikusi besterik ez dago SNPk Eskozian eta Sinn Feinek Irlandan lortutako emaitzak. Zein aukera ireki daiteke Europa mailan?

Llotja-ko ereduari jarraiki, gure asmoen artean badago antzeko artikulazioa bat sustatzearena Europako estaturik gabeko nazioetako indar subiranisten artean, baina, Bruselari dagokionez. SNPren eta Sinn Feinen garaipenek erakusten dute Europan apurka-apurka prozesu subiranistak aurrera doazela eta herrien autodeterminazio eskubidearen aldarria pixkanaka-pixkanaka bidea egiten ari dela. Posible izan da Eskoziako erreferenduma, litekeena da bigarren bat izatea, eta uste baino hurbilago dago erreferendum bat Irlandan bertan. Eskozian edota Irlandan independentzia nagusituko balitz, aldaketa legalak eragingo lituzke egitura juridiko horretan ala, bederen, horretarako aukerak sortuko lituzke. Horrek, noski, erakusleiho bat zabalduko lieke gainerako nazioei: Katalunia, Korsika, Flandria eta Euskal Herriari, adibidez.

Aurrera begira, zer? Zein da EH Bilduren proposamena subirautza bidean aurrera egiteko?

Hiru ildo nagusi ditugu. Bata, Kataluniarekin artikulazioa: elkarrekin mahaigaineratzea bide-orri eta estrategia komun bat Madrilen eta Bruselaren aurrean, gure burujabetzaren defentsan jarduteko. Bigarrena, Euskal Herrian ezkerreko subiranismoaren indartzea, eta horrek EH Bildu potentziatzea eskatzen du. Hirugarrena, Euskal Herrian burujabetza eta aldaketa soziala uztartuko dituen herri bulkada indartsu bat antolatu eta sustatzea, izan ere, urtarrilaren 30eko greba orokorrak erakutsi zigun badagoela gehiengo sozial bat klabe horretan. Ondorioz, EH Bilduren eginbeharra da gehiengo hori aktibatzea, mobilizatzea eta operatibo bilakatzea termino politiko eta instituzionaletan.

Norabide berri bati egiteko EH Bilduren plana

Hurrengo hilabeteak erabakigarriak izango dira Covid-19ren ondorioz sortutako krisiaren kudeaketan. EH Bildun norabide berri bati ekiteko larrialdi plana garatu dugu.

| 2020-05-19 22:19:00

Alde anitzetara begiratuz kudeatu beharreko garaiak izango dira: alde batetik, krisiaren ondorio sozioekonomikoak arintzeko premiazko neurriak hartu behar dira. Bestetik eta berehala, etorkizuna prestatu behar da, politika publikoei ikuspegi berri bat aplikatuz. Premia larriei aurre egiteaz gain, transformazio-bektore bat aktibatu behar da, sistemaren akats larriei eraso egingo diena eta gaurtik hasita garapen eta gizarte-ongizateko eredu berri baten oinarriak eraikitzen hasiko dena. Berehala jaiki, norabidea zuzendu eta ibiltzen hasteko. Lehenengo gauza zutik jartzea da.

Krisiaren dimentsio sanitarioa eta sozioekonomikoa gutxiestea etorkizun hurbilean erraz ordain daitekeen akatsa da. Eusko Jaurlaritza eta EAJ akats hori egiten ari dira. Eta interes elektoral batek bultzatuta ari dira, eta hori arduragabekeria larria da. Historia garaikidean aurrekaririk ez duen krisi honi neurria hartu behar diogu, eta gure gaitasun komunitarioak berehala aktibatu, inguruabarrei aurrea hartzeko eta egoera sozioekonomiko benetan konplexu baten aurrean birkokatzeko.

Larrialdi plan instituzional honen zeregina da, egungo krisiaren berehalako ondorioak, ahal den neurrian arintzeko beharrezkoak diren tresna publiko eta pribatuak artikulatzea, eta aldi berean, etorkizun hurbilean beharrezkoak diren finantzaketa- eta inbertsio-mekanismoak artikulatzea, bertatik, berrikuntza, berdintasun eta ekitate-oinarri berriekin irteteko, desberdintasun-arrisku handiagoaren aurrean inor albo batetara ez uzteko eta hamarkada honetan dituen erronka erraldoiei aurre egin ahal izateko.

EH Bildutik norabide berri bati ekiteko larrialdi plana garatu dugu. Hemen duzue irakurgai: 

ALBISTEAK

EH Bilduk hezkuntza sistemarako eginiko proposamena

2020-05-15 20:17:00

EH Bildutik hezkuntza sistemara begirako planteamendu bat egiten dugu gainerako Hezkuntza komunitateko eragileekin partekatu eta adosteko borondatearekin.

EH Bilduk proposatutako laguntzak eztabaidatzeari uko egin dio EAJk

2020-05-15 20:12:00

EH Bilduk Nafarroako eredua aplikatzea proposatu du 2.200 euroko laguntzak emateko autonomoei, baina EAJk, PSErekin batera, ez du premiazkotzat jo Diputazio Iraunkorrean horretaz eztabaidatzea. Berdin egin du hezkuntza arloan: EH Bilduk ikasturte amaiera sektorearekin adostea planteatu du, baina hori ere atzera bota du, eztabaida bera ere galarazita.

Gipuzkoako 56 alkatek udalen finantzaketa murrizteko erabakia atzera botatzea eskatu dute

2020-05-14 20:04:00

Gipuzkoako 56 alkatek (tartean Oñatiko alkate den Izaro Elorzak) maiatzaren 12an onartutako Udalen Finantzaketa Foru Funtsa (UFFF) murrizteko erabakia atzera botatzea eskatu diote Jabier Larrañaga Ogasun Foru Diputatuari, gutun baten bidez. Osasun eta krisi ekonomikoaren ondorioz, Aldundiko Diputatuen Kontseiluak onartu zuen UFFF %20 murriztea.

Oñatiko Udalak Covid-19aren ondorioei aurreko egiteko neurriak hartzen jarraitzen du

2020-05-08 18:26:00

Osasun krisia hasi zenetik, hainbat izan dira udalak hartutako neurriak eta Elorza alkateak bideo mezu baten laburtu nahi izan ditu. Horrez gain, deskonfinamendurako mezua ere bidali die herritarrei.