AKTUALITATEA

| 2026-07-18 15:57:00

Uztailaren 18a pertsona askoren oroimenean odolez eta malkoz grabatutako data da. Gaurko egun batez, orain 90 urte, militar talde batek estatu-kolpea ematea erabaki zuen, enpresarien, aristokraten, lurjabe handien eta eliza katolikoaren hierarkiaren babesarekin. Errepublikako Gobernuaren aurka egin zuten, hilabete batzuk lehenago hauteskundeak irabazi zituen Fronte Popularraren inguruan eratutako gobernu legitimoaren aurka. Egiari zor, estatu-kolpe frankistak porrot egin zuen, eta horrek hiru urteko gerra ekarri zuen. Handik egun gutxira, bonbek Otxandio jo zuten, Gasteiztik kilometro gutxira, populazio zibilaren aurkako lehen bonbardaketa izan zen hartan. Ondoren iritsiko ziren Durango eta Gernika.

Estatu-kolpearen eta gerraren ondoren, 40 urteko diktadura etorri zen: Errepublikako Gobernuak egindako aurrerapen sozial eta legegile guztiak suntsitu zituzten. 40 urteko iluntasuna, errepresio sistematikoa eta askatasun zibil eta politikoen ezabapena ezaugarri izan zituen erregimen autoritario baten eskutik. 40 urteko ahanztura eta bidegabekeria.

Azkenean, 40 urteko diktaduraren ondoren, Franco ohean hil zen. Baina frankismoaren ondarea diktadoreaz harago joan zen: izendatutako oinordekoak erregimenari lotutako politikari batzuei eman zien trantsizio baten diseinuaren ardura, itxuraz dena aldatuko zuena, baina benetan ezer aldatuko ez zuena. Ez ziren egiturak garbitu, enpresariek demokrataz mozorrotutako frankistei laguntzen jarraitu zuten, eta poliziak zigorrik gabeko krimen basatiak egin zituen. Gasteizen ondo dakigu zertaz ari garen. Aurten mende erdia bete da 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako sarraskitik, hiria astindu zuen krimena, inoiz epaitu ez dutena. 78ko Erregimena “trantsizioa” deituriko mito fundazionalean oinarritu zen, eta trantsizio hori ez zen izan ez eredugarria, ezta baketsua ere, eta Frankismoko krimenen zigorgabetasuna bermatu zuen.

Franco hil zen, baina frankismoa ez zen hil harekin batera. Aldatu egin zen eta itxura liberaleko politikari, epaile edo kazetari modernoen artean nahastu eta ezkutatu zen, baina itzaletatik Espainiako politikaren hariak mugitzen jarraitu zuen. Gaur, ordea, ez dute ezkutatzeko beharrik. Olatu erreakzionarioa mundua astintzen ari da: Kolonbia, Peru, Argentina edo Txile Latinoamerikan; Italia, Frantzia, Britainia Handia edo Alemania Europan; Estatu Batuak Ipar Amerikan. Espainiako Estatua ez dago olatu horretatik kanpo. Bloke erreakzionarioa PPk eta VOXek osatzen dute, eta gobernu autonomiko ezberdinetara iritsi da, konplexurik gabe eta ustezko lehentasun nazionala akordioen oinarri gisa hartuta. Gaurko faxismoak mozorroa kendu du, konplexurik gabe gobernatzen du eta bizitza politiko eta instituzionala judizializatu du.

Izan ere, gaur, 36an bezala, herentzia frankistako botere faktikoek Espainiako Estatua demokratizatzeko edozein aukerari atea itxi diote berriro. "Hitz egin dezakeenak, hitz egin dezala; egin dezakeenak, egin dezala" lelopean, 78ko Erregimena berriro salbatzea, frankismoaren zigorgabetasuna berriro bermatzea eta, 36an bezala, pertsonen eta herrien askatasuna ahalbidetuko duten aurrerapen sozialei atea ixtea beste helbururik ez dute. Kezkagarria da ikustea nola naturalizatu den pertsona bat bere orientazio sexualagatik erasotu ahal izatea homosexualitatea normalizatzea kostatu den guztiarekin; kezkagarria da ikustea eraildako emakumeen kopurua ez dela murrizten, baizik eta handitu egiten dela urtetik urtera, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko aukeraren aurrean agertzen den matxismoagatik; amorragarria da migratzaile bat gaitz guztien eragiletzat jotzea, kapitalismoak erosketa-saskiaren, etxebizitzaren eta abarren prezioen igoeraren errua ez balu bezala.

Horregatik, beharrezkoa da fronte zabalak antolatzea eta minimoen programak adostea. Fronte zabalak eta minimoen programak, izaera plurinazionaleko proiektu aurrerakoi bat oinarri hartuta, sektore demokratiko zabalak erakarriko dituena, herri-prozesu berri batean indarrak metatzeko. Prozesu horretara sektore demokratiko guztiak biltzera deituta daude, eskubide sozial, kolektibo eta nazionalak blindatu eta zigorgabetasuna eta ustelkeria amaituko dituen herri-prozesu berri batean indarrak metatzeko, oinarri errepublikar, demokratiko, munizipalista eta internazionalistarekin.

Bloke historiko horrek bere gain hartu behar du Estatua bere eremu guztietan demokratizatzeko lana, bere errealitate plurinazionala aitortuz, gutxiengoak errespetatuz, herritarren askatasunak eta eskubideak bermatuz eta Estatu zein Europa mailako fronte antifaxista bat artikulatuz, klase herritarrentzat erabateko alternatiba demokratiko eta ilusionagarria sortuko duena. Gizarte gisa aurrean ditugun ziurgabetasunaren eta garaiko erronka handien aurrean, segurtasuna eta ziurtasunak transmitituko dituen alternatiba bat.

Horregatik guztiagatik, 1936ko uztailaren 18an estatu-kolpea eman eta 90 urtera, dei egiten diogu Arabako gizarteari, milaka herritarren lanaren eta borroka sozial, sindikal eta politikoko hamarkaden bitartez, gure imajinario kolektiboan errotutako balio nagusiak elikatu eta babesteko. Berdintasuna, justizia, elkartasuna, feminismoa edo aniztasuna bezalako balioak, Araban eta Euskal Herri osoan gehiengo handia izateaz gain, antidotorik onenak dira eskuin muturrak maila globalean zein Estatu Espainiarrean antolatutako erasoaldiaren aurrean.

Atzoko eta gaurko faxismoaren aurrean, gora Araba antifaxista!