AKTUALITATEA

| 2026-03-31 11:15:00

Martxoaren 31ko goizaldean izan zen, duela 89 urte. Egun hartan gure lurraldea bere historiako pasarterik beltzenetako bat bizi izan zen. Martxoaren 31n 16 pertsona atera zituzten La Pazeko kartzela zaharrean zeuden ziegetatik. Espetxeko plaza honetan ez dago ezer. Plaka bakar batek gogoratzen digu etxadi horretan Arabako probintzia-espetxea zegoela.

Irteeran bi kamioi zituzten zain. Eskuak lotuta Azazetako mendateraino eraman zituzten. 16. kilometroan hil egin zituzten. Sarraskia erreketeen, falangisten eta guardia zibilen eskuadroi batek egin zuen. Erretaguardian egin zuten. Horien artean, Bruno Ruiz de Apodaca zegoen, besteak beste. Ustez, Arabako 108 pertsonaren hilketaren erantzule zuzena izan zen. Prozesatu ordez, Gasteizko udaltzainburu izendatuko zuten geroago. Tratu txarrak, torturak eta bere zaintzapeko pertsonen heriotza ere erabili zituen. Ez zen inoiz bere krimenez damutu, harro zegoen eta zigorrik gabe paseatu zen Gasteizko kaleetan.

Fusilatutako pertsonen artean hautetsiak zeuden, baita errepublikarrak, sozialistak, komunistak, abertzaleak edo anarkistak ere. Beste batzuk, berriz, Estatu frankistaren izuak suntsitu nahi zituen ideologia horiekin bat egiteagatik espetxeratu zituzten. Helburua horixe zen: erregimen berriari aurka egiteko edozein zantzu deuseztatzea.

Azazetan hildako 16 lagunen familiei aske geratu zirela esan zieten. Larritasunak hartu zituen denak. Egia esan, zenbait hobi komunetan erail eta lurperatu zituzten. Bi urte geroago, hildako 16 pertsonetatik hiruren gorpuzkiak berreskuratu ziren. Sarraskiaren beste 13 biktimak 41 urte gehiago egon ziren mendian, 1978ko udan lurpetik atera eta El Salvadorreko hilerrira eraman zituzten arte.

Ez zen kasualitatea izan izua Gasteizen eta Araban zabaltzea 1937ko martxoaren 31ko gau hartan. Mola jenerala bera Arabako hiriburuan izan zen egun batzuk lehenago, eta agintari militarrei errepresio frankistaren erritmoa areagotzeko eskatu zien. Egun horretan bertan, Italiako armadako hegazkinek Durango eta Elorrio bonbardatu zituzten.

Ez zen populazio zibilaren aurkako lehen bonbardaketa izan. Hilabete batzuk lehenago, Otxandioko Andikona plaza bonbardatu zuten jaiak ospatzen ari zirela, eta 61 pertsona hil ziren. Lehen aldia zen biztanleria zibila bonbardatzen zutela. Gero Gernika etorriko zen.

89 urte geroago, bonbak berriro erortzen ari dira Gazako populazio zibilaren gain. Horregatik, gaur Palestinako genozidioaren aurkako ahotsa altxatu dugu. Eta 89 urte geroago, gerrako danbor hotsak entzuten dira munduko hainbat lekutan. Horregatik, gaur hemen, bakearen aldeko oihu bat egin nahi dugu. Gaur egun argi eta ozen esaten diogu ez inperialismoari, ez gerrei eta ez inbasioei. Aski da munduko herriak espoliatzeaz. Haien gerrak gure miseriak dira.

Horregatik, bakerako, negoziaziorako eta elkarrizketarako deia egiten dugu, eta giza eskubideak eta nazioarteko legedia errespeta dezatela exijitzen dugu. Gerra inperialisten aurrean, hauen ondorioak herri-klaseen bizkar gainean geratzen direlarik, alternatiba argia da: bakea eta herrien subiranotasuna. Argi gera dadila. Gerrarik ez. Ez gure izenean.

1936ko altxamendu militar faxista haren ondoren 40 urteko diktadura etorri zen. Eta orain, 89 urte geroago, kezkaz ikusten dugu autoritarismoaren gorakada planetaren zabalera eta luzera hedatzen ari dela. Espainiako Estatuan ere eskuin muturrak gora egin du eta gobernuak baldintzatzen ditu. Horregatik, atzera begiratu behar dugu, eta duela ia mende bat gizarte justuago eta solidarioago batekin amets egiten zuten pertsona horien borrokari balioa eman. Hori da bidea. Faxismoaren aurrean, eskubide eta askatasun gehiago.

Espainiako Estatuan, gaur egun, 36an bezala, herentzia frankistako botere faktikoek Espainiako Estatua demokratizatzeko edozein aukerari atea itxi nahi dute. 78ko Erregimena sendotu, frankismoaren zigorgabetasuna berriro bermatu eta, 36an bezala, pertsonen eta herrien askatasunaren defentsari atea itxi nahi diote.

Horregatik, beharrezkoa da fronte zabalak eta minimoen programak artikulatzea. Fronte zabalak eta gutxienekoen programak, izaera plurinazionaleko proiektu aurrerakoi bat oinarri hartuta, sektore demokratiko zabalak erakarriko dituena, herri-prozesu berri batean indarrak metatzeko. Prozesu hori errepublikarra, demokratikoa, konfederala, munizipalista, internazionalista izango da, eskubide sozial, kolektibo eta nazionalak blindatuko ditu, eta zigorgabetasuna eta ustelkeria amaituko ditu.

Errepublikan gai izan ziren batzen zituen horri balioa emateko eta haien arteko ezberdintasunak gainditzeko, beharrezko aliantzak egiteko eta aurrerabidezko gobernuak eratzeko. Erakundeak gizarte hobe baten eraikuntzaren zerbitzura jartzeko gai izan ziren.

Orain ere bada garaia alternatiba demokratikoak sortzeko, herritarrei bizitza duinak bermatzeko eta Estatua bere eremu guztietan demokratizatzeko, bere errealitate plurinazionala aitortuz, gutxiengoak errespetatuz eta herritarren askatasunak eta eskubideak bermatuz.

Bizitza justuago batekin amets egiten zutenentzako askatasuna da egunero altxatzea, bizitza duin batez izateko segurtasunarekin. Pentsio eta soldata duinak, kalitatezko osasun eta hezkuntza publikoa; pertsonak eta langileak babestuko dituen eta politika publikoen erdigunean jarriko dituen gizarte-sistema, lurraldearen defentsa, beharrezko trantsizio energetikoa edo gizarte anitza eta feminista lortzea. Horiek dira oraindik gure balioak, eta haien defentsan, gaur egun, orduan bezala, aliantzak ehuntzen eta indarrak batzen jarraitzen dugu eta jarraituko dugu.